ορισμενες υποθεσεις

うわさをすれば影

Uwasa wo sureba kage

Στον Δ.Κ.

Ο υποθετικός λόγος χρησιμοποιείται με μεγάλη συχνότητα από το μοναδικό πλάσμα του πλανήτη που είναι προικισμένο με το χάρισμα του λόγου.

Κατά καιρούς μας ρωτούν τί θα κάναμε αν βλέπαμε έναν ζητιάνο στο δρόμο που ζητάει ελεημοσύνη και είναι προφανές ότι λέει ψέμματα. Μάλλον για να αποφύγω να πάρω θέση συνήθως λέω ότι “δεν μπορώ να απαντήσω σε υποθετικές ερωτήσεις”. Άλλες φορές έρχομαι αντιμέτωπη με ένα στριμμένο αυτόματο πωλητή εισιτηρίων που δε λέει να μου δώσει πίσω τα ρέστα μου. Πάσο. Σε καιρούς κρίσης το ευρώ έχει μεγάλη αξία και το πιθανότερο είναι να φωνάξω έναν υπάλληλο για να με βγάλει από τη δύσκολη θέση. Μπορεί, λοιπόν, ένας ευγενικός κύριος να έρθει και να μου πει “αν πατήσετε αυτό το κουμπί, τότε θα βγουν τα χρήματά σας”. Συνήθως πρόκειται για το κόκκινο κουμπί.

Η Ιαπωνική γλώσσα διαθέτει και αυτή υποθετικό λόγο. Και μάλιστα όχι μόνο έναν τύπο. Σε αυτό το σημείο επιτρέψτε μου να κάνω μία κάπως τολμηρή παρένθεση. Προτείνω να μην συγκρίνουμε τις γλώσσες σάμπως να ήταν μελιτζάνες και να μην αναλωθούμε σε προβληματισμούς όπως ποιανού η μελιτζάνα είναι η πιο μεγάλη, η πιο μωβ, η πιο μακριά, η πιο πλούσια σε γεύση, η πιο πλήρης νοημάτων. Να τη φάμε και ας είναι κρύα, λέω εγώ. Θα είναι μάλλον νόστιμη ή έστω χορταστική.

Πάμε στο ψητό. Υπάρχει στα Ιαπωνικά ο τύπος του υποθετικού λόγου που τελειώνει σε ~to (~と). Χρησιμοποιείται για να εκφράσουμε κάτι που είναι το φυσικό επακόλουθο μίας πράξης, όπως για παράδειγμα koko wo osu to otsuri ga demasu (ここを押すとおつりが出ます), δηλαδή “αν πατήσετε εδώ, τότε θα βγουν τα ρέστα σας”. Ο τύπος αυτός δεν συνδυάζεται ποτέ με ρήματα ή εκφράσεις βούλησης, επιθυμίας ή αιτήματος, με λίγα λόγια δεν μπορούμε να πούμε ότι “αν πατήσω εδώ, θέλω τα ρέστα μου” ή “αν πατήσετε εδώ, δεν πάμε να σας κεράσω έναν καφέ;”.

Υπάρχει και άλλος τρόπος να κάνουμε μία υπόθεση στα Ιαπωνικά και τελειώνει σε ~ra (~ら). Είναι μία έκφραση κατάλληλη για να πούμε ότι μία πράξη ή μία κατάσταση θα πραγματοποιηθεί όταν ενεργοποιηθούν ορισμένες προϋποθέσεις. Μοιάζει αρκετά με τον προηγούμενο τύπο, με τη διαφορά ότι χρησιμοποιείται σε δύο περιπτώσεις. Στην μία περίπτωση, έχουμε μία υπόθεση όπου ένα γεγονός ή μία πράξη συμβαίνει όταν εμφανιστούν ορισμένες προϋποθέσεις, για παράδειγμα “αν πατήσετε εδώ, θα βγούν τα ρέστα σας”. Κατά τα άλλα χρησιμοποιείται για να πούμε αυτά ακριβώς που δεν εκφράζονται με τον προηγούμενο τύπο, δηλαδή για να αναφερθούμε στη βούλησή μας ή την επιθυμία μας, σε μία πρόσκληση ή κάποιο αίτημα, δηλαδή για να ανοίξουμε το στοματάκι μας και να πούμε ότι kippu ga yasukattara kaimasu (切符が安かったら、買います) που σημαίνει “αν είναι φτηνό το εισιτήριο, θα το αγοράσω” ή για να προτείνουμε σε άπταιστα Kansaiben, δηλαδή στην τοπική διάλεκτο των ανθρώπων της περιοχής Κάνσαϊ, jikan ga attara kohi demo nomi ni ikimasen ka (時間があったら、コーヒーでも飲みに行きませんか) που πάει να πει “αν έχετε λίγο χρόνο, δεν πάμε να πιούμε κάνα καφέ;”.

Η παροιμία Uwasa wo sureba kage (うわさをすれば影) κυριολεκτικά μεταφράζεται “αν κάνεις κουτσομπολιό, σκιά”. Το είδος του υποθετικού λόγου που χρησιμοποιείται στην παροιμία αυτή έχει κατάληξη σε ~ba (~ば) και αναφέρεται στις προϋποθέσεις για να εκδηλωθεί ένα γεγονός. Μπορούμε να πούμε, με άλλα λόγια αυτή τη φορά, ότι “αν πατήσετε εδώ, θα βγουν τα ρέστα σας”. Επίσης, με την υποθετική αυτή έκφραση μπορούμε να διατυπώσουμε την άποψή μας για μία κατάσταση ή για κάτι που ειπώθηκε ή να διατυπώσουμε έναν ευφημισμό. Άρα μπορούμε να πούμε σε άψογα Τοκυονέζικα Hoka ni iken ga nakereba kore de owarimashou (他に意見がなければこれで終わりましょう), δηλαδή “αν δεν έχετε [να προσθέσετε] κάποια άλλη άποψη, ας τελειώσουμε [τη κουβέντα] εδώ”. Οπότε, ο συγκεκριμένος τύπος υποθετικού λόγου ταιριάζει θαυμάσια στην εν λόγω παροιμία που λέει ότι “αν κάνεις κουτσομπολιό, [η] σκιά [του ανθρώπου για τον οποίο μιλάς, θα εμφανιστεί]”. Κατά φωνή και ο γαϊδαρος.

Θα ήθελα με τη σειρά μου να κάνω μία υπόθεση βασισμένη σε δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά τη λέξη uwasa (うわさ) που στα Ιαπωνικά σημαίνει “κουτσομπολιό”. Φέρει όμως και την έννοια της φήμης, των διαδόσεων, δηλαδή όλων αυτών των πραγμάτων  που ακούει ο κόσμος να λέγονται για κάποιον ή κάτι.

Από την άλλη πλευρά, ο τελευταίος τύπος υποθετικού λόγου έχει μία παραξενιά. Ας λάβουμε πρώτα υπόψη ότι μια υπόθεση συνήθως συνδέει δύο προτάσεις. Αν φάω μελιτζάνες, θα χορτάσω. Ωστόσο με τον τύπο υπόθεσης που τελειώνει σε ~ba (~ば), όταν το υποκείμενο της πρώτης πρότασης είναι ίδιο με το υποκείμενο της δεύτερης πρότασης, δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω ρήματα ή εκφράσεις βούλησης, επιθυμίας ή να κάνω ένα αίτημα. Δεν μπορώ δηλαδή να πω ότι “αν εγώ αγοράσω το εισιτήριο, τότε εγώ θα πάω στο Κυότο”, ούτε να πω “αν το εισιτήριο είναι φτηνό, τότε το εισιτήριο θέλει να πάει στο Κυότο”. Μπορώ να πω όμως ότι “αν ο καιρός είναι καλός, φαίνεται στο βάθος το Κυότο” ή να πω “αν πάει εκείνος, θα πάω και εγώ στο Κυότο”.

Για τους παραπάνω λόγους, θεωρώ ότι αυτό το είδος υπόθεσης αναφέρεται τόσο στις προϋποθέσεις για μία πράξη (αν πατήσεις εδώ, θα βγουν τα ρέστα σας), όσο και στις συνέπειές της (αν εγώ κάνω κάτι, τότε κατι άλλο θα συμβεί). Αν λοιπόν εγώ μεταδίδω διαδόσεις για κάποιον άνθρωπο, πιθανότατα τα λόγια αυτά να φτάσουν στα αυτιά του. Σε απλά ελληνικά, θα πρέπει να περιμένω να είναι τουλάχιστον εκνευρισμένος μαζί μου. Speak of the devil and he shall appear, λένε στα αγγλικά.

Ορισμένες υποθέσεις πρέπει να παραμείνουν ιδιωτικές, όπως οι μελιτζάνες. Και προσοχή στις λέξεις, δαγκώνουν.

Sarudemo_3b

Καρτ ποστάλ από την Ιαπωνία, πάλι

μια φορα και εναν καιρο

花より団子

Hana yori dango

Ήταν δύο ουσιαστικά και ένα μόριο. Το λουλούδι (花), ο λουκουμάς (団子) και το μόριο yori (より), που σχηματίζουν μία εξαιρετικά επίκαιρη και διαχρονική παροιμία.

Τα μόρια της Ιαπωνικής γλώσσας κατέχουν μία κεντρική θέση στην γραμματική της και ταυτόχρονα διαδραματίζουν έναν καθοριστικό ρόλο στη δομή μίας πρότασης και στην ορθή νοηματοδότησή της. Για  παράδειγμα το μόριο της ανοιξιάτικης αυτής παροιμίας χρησιμεύει όταν μία πρόταση αναφέρεται σε κάποια σύγκριση ανάμεσα σε δύο στοιχεία, στην προκειμένη περίπτωση ανάμεσα σε δύο ουσιαστικά, το λουλούδι και τον λουκουμά.

Το μόριο yori (より) πρακτικά σημαίνει “σε σχέση με” τη λέξη που προηγείται του μορίου, δηλαδή στην παροιμία αυτή, σε σχέση με το λουλούδι. Βλέπετε, η Ιαπωνική γλώσσα πηγαίνει “ανάποδα” από τη δική μας  και έτσι η παροιμία, που έχει στα ιαπωνικά την δομή “λουλούδι σε σχέση με λουκουμάς”, θα αντιστοιχούσε στα ελληνικά στη φράση “σε σχέση με λουλούδι, λουκουμάς”.

Κάθε χρόνο περίπου στις αρχές του Απριλίου -στα βορινές περιοχές λίγο πιο αργά- οι κατοικοι της χώρας αφήνονται στην γοητεία των ανθισμένων κερασιών. Ορδές Ιαπώνων επισκέπτονται το πάρκο Ουένο στο Τόκυο και στήνουν ειδυλλιακά πικ νικ σαν αυτά στους πίνακες του Μονέ, ζευγαράκια περπατούν αλά μπρατσέτα στο μονοπάτι που πηγαίνει παράλληλα με την τάφρο του Κάστρου της Οσάκα και που σκιάζεται από μία δεντροστοιχία κερασιών, ενώ τα δελτία ειδήσεων, αυτή την εποχή, εντάσσουν το “δελτίο του μετώπου των ανθισμένων κερασιών” όπου κάνουν πρόγνωση για την ημερομηνία της ανθοφορίας ανάλογα με την περιοχή ή παρουσιάζουν ρεπορτάζ για την πρώτη ανθισμένη κερασιά της χώρας. Είναι οι μέρες του hanami (花見), δηλαδή του εθίμου των Ιαπώνων να επισκέπτονται τοποθεσίες φημισμένες για τις κερασιές τους ώστε να θαυμάσουν τα εύθραυστα μπουμπούκια τους και το οποίο γράφεται με το ιδεόγραμμα hana (花) που σημαίνει “λουλούδι” και το ιδεόγραμμα για το ρήμα “βλέπω”, miru (見る).

Ροζ πέταλα ανεμίζουν στον ουρανό, ολόκληροι δρόμοι γίνονται ροζ από τα πεσμένα πέταλα καθώς πλησιάζουμε τα μέσα Απρίλη, πόλεις ολάκερες σκεπάζονται από ροζ, ροζ, ροζ, ΡΟΖ ΠΑΝΤΟΥ, παράκρουση… Πόση μαγεία να αντέξεις; Και τι κάνεις, αν δεν είσαι ρομαντικός; Πας στις κερασιές για το φαϊ. “Σε σχέση με το λουλούδι, (πάω για) τον λουκουμά”.

Καλή μας όρεξη. Απολαύστε την άνοιξη υπεύθυνα.

 

Ymeji Spring

Spring, Yumeji Takehisa (1884-1934)

 

εισαγωγη στο sarudemo

猿でも木から落ちる。

Saru demo ki kara ochiru.

Ακόμα και οι πίθηκοι πέφτουν από τα δέντρα.

Το ιστολόγιο sarudemo δανείζεται το όνομά του από μία ιαπωνική παροιμία αφού την παραφράσσει ελαφρά. Η αρχική (猿も木から落ちる, Saru mo ki kara ochiru) μεταφράζεται ως “οι πίθηκοι επίσης, πέφτουν από τα δέντρα”, ενώ αυτή του ιστολογίου (猿でも木から落ちる, Saru demo ki kara ochiru) σημαίνει “ακόμα και οι πίθηκοι πέφτουν από τα δέντρα”. Αντί του μορίου も(mo, “επίσης”) χρησιμοποιώ το でも(demo, “ακόμα και”), αλλάζοντας το νόημα της παροιμίας.

Στο sarudemo θα βρείτε ιαπωνικές παροιμίες σε “αλφαβητική σειρά” μαζί με διάφορες πληροφορίες για τη γλώσσα. Εκφράσεις, λεξιλόγιο, γραμματική, κάντζι και ό,τι άλλο βάλει ο νους σας.

Επίσης, θα δείτε κάποια σχέδια του Yumeji Takehisa (1884-1934) επειδή μου αρέσει πολύ και ίσως θα αρέσει και σε εσάς, καθώς και κάποιες καρτ ποστάλ από τα ταξίδια μου στην Ιαπωνία, επίσης για τον ίδιο λόγο.

Κανένας ακόμα δεν ξέρει τι άλλο ακόμα θα δούνε τα ματάκια σας. Ο θεός βοηθός. Από το στόμα σας και στης καμι-σαμα τ’αυτί.

Sarudemo_2b

Ιαπωνικός πίθηκος σε καρτ ποστάλ