ορισμενες υποθεσεις

うわさをすれば影

Uwasa wo sureba kage

Στον Δ.Κ.

Ο υποθετικός λόγος χρησιμοποιείται με μεγάλη συχνότητα από το μοναδικό πλάσμα του πλανήτη που είναι προικισμένο με το χάρισμα του λόγου.

Κατά καιρούς μας ρωτούν τί θα κάναμε αν βλέπαμε έναν ζητιάνο στο δρόμο που ζητάει ελεημοσύνη και είναι προφανές ότι λέει ψέμματα. Μάλλον για να αποφύγω να πάρω θέση συνήθως λέω ότι “δεν μπορώ να απαντήσω σε υποθετικές ερωτήσεις”. Άλλες φορές έρχομαι αντιμέτωπη με ένα στριμμένο αυτόματο πωλητή εισιτηρίων που δε λέει να μου δώσει πίσω τα ρέστα μου. Πάσο. Σε καιρούς κρίσης το ευρώ έχει μεγάλη αξία και το πιθανότερο είναι να φωνάξω έναν υπάλληλο για να με βγάλει από τη δύσκολη θέση. Μπορεί, λοιπόν, ένας ευγενικός κύριος να έρθει και να μου πει “αν πατήσετε αυτό το κουμπί, τότε θα βγουν τα χρήματά σας”. Συνήθως πρόκειται για το κόκκινο κουμπί.

Η Ιαπωνική γλώσσα διαθέτει και αυτή υποθετικό λόγο. Και μάλιστα όχι μόνο έναν τύπο. Σε αυτό το σημείο επιτρέψτε μου να κάνω μία κάπως τολμηρή παρένθεση. Προτείνω να μην συγκρίνουμε τις γλώσσες σάμπως να ήταν μελιτζάνες και να μην αναλωθούμε σε προβληματισμούς όπως ποιανού η μελιτζάνα είναι η πιο μεγάλη, η πιο μωβ, η πιο μακριά, η πιο πλούσια σε γεύση, η πιο πλήρης νοημάτων. Να τη φάμε και ας είναι κρύα, λέω εγώ. Θα είναι μάλλον νόστιμη ή έστω χορταστική.

Πάμε στο ψητό. Υπάρχει στα Ιαπωνικά ο τύπος του υποθετικού λόγου που τελειώνει σε ~to (~と). Χρησιμοποιείται για να εκφράσουμε κάτι που είναι το φυσικό επακόλουθο μίας πράξης, όπως για παράδειγμα koko wo osu to otsuri ga demasu (ここを押すとおつりが出ます), δηλαδή “αν πατήσετε εδώ, τότε θα βγουν τα ρέστα σας”. Ο τύπος αυτός δεν συνδυάζεται ποτέ με ρήματα ή εκφράσεις βούλησης, επιθυμίας ή αιτήματος, με λίγα λόγια δεν μπορούμε να πούμε ότι “αν πατήσω εδώ, θέλω τα ρέστα μου” ή “αν πατήσετε εδώ, δεν πάμε να σας κεράσω έναν καφέ;”.

Υπάρχει και άλλος τρόπος να κάνουμε μία υπόθεση στα Ιαπωνικά και τελειώνει σε ~ra (~ら). Είναι μία έκφραση κατάλληλη για να πούμε ότι μία πράξη ή μία κατάσταση θα πραγματοποιηθεί όταν ενεργοποιηθούν ορισμένες προϋποθέσεις. Μοιάζει αρκετά με τον προηγούμενο τύπο, με τη διαφορά ότι χρησιμοποιείται σε δύο περιπτώσεις. Στην μία περίπτωση, έχουμε μία υπόθεση όπου ένα γεγονός ή μία πράξη συμβαίνει όταν εμφανιστούν ορισμένες προϋποθέσεις, για παράδειγμα “αν πατήσετε εδώ, θα βγούν τα ρέστα σας”. Κατά τα άλλα χρησιμοποιείται για να πούμε αυτά ακριβώς που δεν εκφράζονται με τον προηγούμενο τύπο, δηλαδή για να αναφερθούμε στη βούλησή μας ή την επιθυμία μας, σε μία πρόσκληση ή κάποιο αίτημα, δηλαδή για να ανοίξουμε το στοματάκι μας και να πούμε ότι kippu ga yasukattara kaimasu (切符が安かったら、買います) που σημαίνει “αν είναι φτηνό το εισιτήριο, θα το αγοράσω” ή για να προτείνουμε σε άπταιστα Kansaiben, δηλαδή στην τοπική διάλεκτο των ανθρώπων της περιοχής Κάνσαϊ, jikan ga attara kohi demo nomi ni ikimasen ka (時間があったら、コーヒーでも飲みに行きませんか) που πάει να πει “αν έχετε λίγο χρόνο, δεν πάμε να πιούμε κάνα καφέ;”.

Η παροιμία Uwasa wo sureba kage (うわさをすれば影) κυριολεκτικά μεταφράζεται “αν κάνεις κουτσομπολιό, σκιά”. Το είδος του υποθετικού λόγου που χρησιμοποιείται στην παροιμία αυτή έχει κατάληξη σε ~ba (~ば) και αναφέρεται στις προϋποθέσεις για να εκδηλωθεί ένα γεγονός. Μπορούμε να πούμε, με άλλα λόγια αυτή τη φορά, ότι “αν πατήσετε εδώ, θα βγουν τα ρέστα σας”. Επίσης, με την υποθετική αυτή έκφραση μπορούμε να διατυπώσουμε την άποψή μας για μία κατάσταση ή για κάτι που ειπώθηκε ή να διατυπώσουμε έναν ευφημισμό. Άρα μπορούμε να πούμε σε άψογα Τοκυονέζικα Hoka ni iken ga nakereba kore de owarimashou (他に意見がなければこれで終わりましょう), δηλαδή “αν δεν έχετε [να προσθέσετε] κάποια άλλη άποψη, ας τελειώσουμε [τη κουβέντα] εδώ”. Οπότε, ο συγκεκριμένος τύπος υποθετικού λόγου ταιριάζει θαυμάσια στην εν λόγω παροιμία που λέει ότι “αν κάνεις κουτσομπολιό, [η] σκιά [του ανθρώπου για τον οποίο μιλάς, θα εμφανιστεί]”. Κατά φωνή και ο γαϊδαρος.

Θα ήθελα με τη σειρά μου να κάνω μία υπόθεση βασισμένη σε δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη αφορά τη λέξη uwasa (うわさ) που στα Ιαπωνικά σημαίνει “κουτσομπολιό”. Φέρει όμως και την έννοια της φήμης, των διαδόσεων, δηλαδή όλων αυτών των πραγμάτων  που ακούει ο κόσμος να λέγονται για κάποιον ή κάτι.

Από την άλλη πλευρά, ο τελευταίος τύπος υποθετικού λόγου έχει μία παραξενιά. Ας λάβουμε πρώτα υπόψη ότι μια υπόθεση συνήθως συνδέει δύο προτάσεις. Αν φάω μελιτζάνες, θα χορτάσω. Ωστόσο με τον τύπο υπόθεσης που τελειώνει σε ~ba (~ば), όταν το υποκείμενο της πρώτης πρότασης είναι ίδιο με το υποκείμενο της δεύτερης πρότασης, δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω ρήματα ή εκφράσεις βούλησης, επιθυμίας ή να κάνω ένα αίτημα. Δεν μπορώ δηλαδή να πω ότι “αν εγώ αγοράσω το εισιτήριο, τότε εγώ θα πάω στο Κυότο”, ούτε να πω “αν το εισιτήριο είναι φτηνό, τότε το εισιτήριο θέλει να πάει στο Κυότο”. Μπορώ να πω όμως ότι “αν ο καιρός είναι καλός, φαίνεται στο βάθος το Κυότο” ή να πω “αν πάει εκείνος, θα πάω και εγώ στο Κυότο”.

Για τους παραπάνω λόγους, θεωρώ ότι αυτό το είδος υπόθεσης αναφέρεται τόσο στις προϋποθέσεις για μία πράξη (αν πατήσεις εδώ, θα βγουν τα ρέστα σας), όσο και στις συνέπειές της (αν εγώ κάνω κάτι, τότε κατι άλλο θα συμβεί). Αν λοιπόν εγώ μεταδίδω διαδόσεις για κάποιον άνθρωπο, πιθανότατα τα λόγια αυτά να φτάσουν στα αυτιά του. Σε απλά ελληνικά, θα πρέπει να περιμένω να είναι τουλάχιστον εκνευρισμένος μαζί μου. Speak of the devil and he shall appear, λένε στα αγγλικά.

Ορισμένες υποθέσεις πρέπει να παραμείνουν ιδιωτικές, όπως οι μελιτζάνες. Και προσοχή στις λέξεις, δαγκώνουν.

Sarudemo_3b

Καρτ ποστάλ από την Ιαπωνία, πάλι

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s